Czym są okulary korekcyjne?

Okulary korekcyjne towarzyszą nam od ponad siedmiu stuleci. Przez ten czas zmieniły się z prostych szkieł powiększających w dzisiejsze pomoce optyczne, projektowane pod konkretne wady. Choć odpowiedź na pytanie: „Co to są okulary korekcyjne?”, może wydawać się banalnie prosta, w rzeczywistości jest bardziej złożona. Poniżej wyjaśniamy, jak wpływają one na jakość życia oraz na co zwrócić uwagę przy wyborze pierwszej pary.

Co to są okulary korekcyjne – definicja

Okulary korekcyjne służą do poprawy ostrości widzenia u osób z wadami refrakcji. W przeciwieństwie do modeli przeciwsłonecznych, chroniących przed promieniowaniem UV czy szkieł typu „zerówki”, posiadają one soczewki o konkretnej mocy, dobranej do potrzeb konkretnego oka. Każda para składa się z części:

• soczewek korekcyjnych – wykonanych ze szkła lub tworzyw sztucznych, odpowiadających za poprawę ostrości widzianego obrazu;
• oprawek – stelażu utrzymującego szkła we właściwej pozycji przed oczami, dostępnych w wielu wzorach i wariantach materiałowych.

Dobrze dobrane okulary znacząco podnoszą komfort codziennego funkcjonowania u osób z wadami wzroku. Dzięki nim można swobodnie czytać, pracować przy monitorze i bezpiecznie prowadzić samochód, widząc wyraźnie obiekty na różnych dystansach. Z kolei zignorowanie wady często skutkuje szybkim przemęczeniem, a u najmłodszych bywa przyczyną trudności w nauce.

Zasada działania okularów korekcyjnych

Soczewki wykorzystują zjawisko załamania (refrakcji) światła. Promienie przechodzące przez odpowiednio wyprofilowany materiał zmieniają kierunek swojego biegu. W oku bez wad skupiają się one precyzyjnie na siatkówce, co daje wyraźny obraz. Jeśli jednak punkt skupienia wypada przed lub za siatkówką, widziany obraz staje się nieostry. Zadaniem okularów jest taka zmiana toru światła, by obraz ostatecznie trafił bezpośrednio na siatkówkę.

Moc szkieł określa się w dioptriach (D). Wartości dodatnie (np. +2,00 D) to soczewki skupiające dla dalekowidzów. Wartości ujemne (np. -3,50 D) oznaczają warianty rozpraszające dla krótkowidzów. Każdy ma inne potrzeby, dlatego okulary muszą być ściśle dopasowane do wady konkretnej osoby. Często zdarza się, że prawe i lewe oko wymagają zastosowania innej mocy szkieł. Istotnym parametrem jest też rozstaw źrenic (PD), umożliwiający precyzyjne osadzenie soczewek w oprawie. Korzystanie z przypadkowych modeli bez wcześniejszego badania wzroku może wywoływać bóle głowy, a ponadto może pogłębić problemy z prawidłowym widzeniem.

Jakie wady wzroku korygują okulary?

Okulary korekcyjne pozwalają wyrównać cztery podstawowe wady wzroku, do jakich należą:

• krótkowzroczność – trudności z dostrzeżeniem szczegółów obiektów znajdujących się w dali przy zachowaniu ostrości z bliska. Wynika zazwyczaj ze zbyt długiej gałki ocznej, co sprawia, że światło skupia się przed siatkówką;
• dalekowzroczność – objawia się rozmazanym obrazem przedmiotów położonych blisko. W tym przypadku gałka oczna jest za krótka, a punkt skupienia światła wypada za siatkówką;
• astygmatyzm – wynika z niesymetrycznej krzywizny rogówki lub soczewki, która zamiast sfery przypomina kształtem piłkę do rugby. Powoduje to zniekształcenie obrazu w każdej odległości;
• starczowzroczność (presbiopia) – naturalny efekt starzenia się organizmu, zauważalny zwykle po 40. roku życia. Soczewka traci wtedy elastyczność, a to utrudnia czytanie małych liter.

Często u jednej osoby występuje kilka wad naraz – choćby krótkowzroczność połączona z astygmatyzmem. Dzisiejsze metody produkcji szkieł umożliwiają jednak jednoczesne wyrównanie obydwu tych problemów w ramach jednej pary okularów.

Rodzaje soczewek okularowych do wyboru

Wybór odpowiednich szkieł okularowych zależy przede wszystkim od trybu życia użytkownika oraz rodzaju wady wzroku, jaką mają korygować. Najczęściej stosowanym rozwiązaniem są soczewki jednoogniskowe, których cała powierzchnia ma jednakową moc optyczną. Służą one do korekcji jednej konkretnej wady. Alternatywę stanowią opcje dwuogniskowe, wyposażone w dwie wyraźnie oddzielone strefy – górną do patrzenia w dal i dolny segment ułatwiający czytanie. Zaawansowaną opcję stanowią z kolei soczewki progresywne. W ich przypadku moc optyczna zmienia się płynnie od górnej do dolnej części, co eliminuje widoczne linie podziału sfer charakterystyczne dla szkieł dwuogniskowych. Dla osób w wieku 20–40 lat często korzystających ze smartfona dedykowane są soczewki relaksacyjne. Wspierają one wzrok podczas intensywnej pracy z bliska. Z kolei dla prezbiopów przygotowano soczewki biurowe. Takie szkła zapewniają optymalne pole widzenia podczas długich godzin spędzonych przy biurku i przed monitorem komputera.

Istotnym kryterium wyboru jest również materiał wykonania. Szkło mineralne to wariant ceniony za wysoką przejrzystość oraz dużą odporność na zarysowania, jednak jego wadą jest większa waga i podatność na stłuczenie. Z tego powodu większą popularnością cieszą się modele z tworzyw sztucznych (organicznych), ponieważ są lżejsze, a ryzyko ich pęknięcia jest mniejsze. Ponadto zastosowanie materiałów o podwyższonym współczynniku załamania światła pozwala na ich pocienienie, dzięki czemu nawet przy wysokich wartościach dioptrii można uniknąć efektu grubych szkieł.

Powłoki uszlachetniające soczewki

Komfort widzenia można poprawić dzięki warstwom ochronnym zastosowanym na soczewkach:

• antyrefleks – eliminuje odbicia światła, poprawiając w ten sposób kontrast. To standard, który pomaga lepiej widzieć kierowcom nocą, a także osobom pracującym w sztucznym oświetleniu;
• warstwa hydrofobowa – zapobiega osadzaniu się pary wodnej na powierzchni szkieł;
• warstwa oleofobowa – ogranicza powstawanie tłustych plam i odcisków palców. Ułatwia to utrzymanie okularów w czystości;
• powłoka antystatyczna – chroni przed gromadzeniem kurzu i drobnych zanieczyszczeń na powierzchni szkieł;
• filtr Blue Control – ogranicza dopływ światła niebieskiego z monitorów. Pomaga zniwelować pieczenie oczu po długiej pracy przed ekranem komputera;
• fotochrom – szkła reagują na słońce, co oznacza, że ciemnieją na zewnątrz i stają się przezroczyste w budynku;
• filtr dla kierowców – poprawia kontrast widzenia podczas jazdy nocą oraz w trudnych warunkach pogodowych;
• utwardzenie – chroni powierzchnię szkieł przed drobnymi rysami powstałymi podczas codziennego użytkowania.

Kiedy następuje czas na badanie wzroku?

Wzrok psuje się zwykle na tyle powoli, że trudno to zauważyć od razu. Do sygnałów alarmowych należą powracające bóle głowy, mrużenie oczu przy próbie odczytania informacji z tablic czy konieczność odsuwania książki od twarzy. Jeśli wieczorem odczuwa się pieczenie pod powiekami lub gorzej widzi po zmroku, czas zapisać się na wizytę.

Systematyczne sprawdzanie wzroku to podstawa. Dorośli bez wad powinni odwiedzać gabinet okulistyczny raz na 2-3 lata. Po czterdziestce dobrze jest robić to co roku, aby w porę wykryć starczowzroczność. Osoby, które już noszą okulary, powinny sprawdzać dioptrie co rok lub dwa, a w razie nagłego pogorszenia widzenia – niezwłocznie.

Oczy zmieniają się z wiekiem. Krótkowzroczność zazwyczaj stabilizuje się w młodej dorosłości, z kolei starczowzroczność pogłębia się stopniowo po czterdziestce. Z tego powodu moc szkieł trzeba regularnie sprawdzać.

Jak wygląda dobór szkieł korekcyjnych do okularów?

Prawidłowe dopasowanie opiera się na badaniu wzroku u specjalisty. Optometrysta lub okulista sprawdza ostrość widzenia, mierzy wadę refrakcji i ocenia stan zdrowia oczu. Na tej podstawie wypisywana jest recepta z dokładnymi danymi. Na recepcie znajdują się następujące skróty:

• SPH (sfera) – moc korygująca główną wadę;
• CYL (cylinder) – wartość potrzebna przy astygmatyzmie;
• AXIS (oś) – kąt ustawienia cylindra w oprawce;
• ADD (addycja) – dodatek mocy ułatwiający czytanie;
• PD – rozstaw źrenic w milimetrach;

Przyzwyczajenie się do nowych szkieł zajmuje zazwyczaj od kilku dni do dwóch tygodni. W tym okresie mózg uczy się interpretować nowy obraz. Jeżeli po dwóch tygodniach widzenie nadal wydaje się niekomfortowe, należy wrócić do gabinetu na kontrolę.

Zdrowy wzrok na wyciągnięcie ręki

Co to są zatem okulary korekcyjne? To nie tylko sposób na wyraźniejsze widzenie, ale także wsparcie dla zdrowia oczu i komfortu codziennego funkcjonowania. Właściwie dobrane soczewki pozwalają ograniczyć nadmierne napięcie mięśni oka, zmniejszyć ryzyko pogłębiania się wady oraz poprawić ergonomię pracy wzrokowej – szczególnie podczas wielogodzinnego korzystania z komputera lub urządzeń mobilnych.

W utrzymaniu zdrowia oczu oprócz regularnych badań istotną rolę odgrywa także profilaktyka. Obejmuje ona m.in. odpowiednie oświetlenie miejsca pracy, przerwy podczas pracy przy ekranie (np. zasada 20-20-20) i ochronę oczu przed promieniowaniem UV. Świadome dbanie o wzrok oraz szybka reakcja na pierwsze objawy pogorszenia widzenia pozwalają dłużej zachować dobrą ostrość podczas patrzenia, a do tego uniknąć wielu problemów w przyszłości.